قطب نا مسافر        1

 (یاتی: دا نوشت کنا افسانہ نا کتاب ”قطب نا کنڈ آ“ نا پیش لوز آتیٹی اوار ء ِ، ہرادے منیر حنفی نوشتہ کرینے۔ دا کتاب ء ِ آماچ ادبی دیوان 2020ء اٹی شینک کرینے۔ ولے دا نوشت اٹی کمپوزنگ و پروفنگ نا بھلو بھلو ردینک سلیسنے۔ ہرافتا کچ سد آتیٹی ء ِ۔ و منہ ستر اس نوشت اٹی ہم بتنو۔ ہندا سوب آن دا نوشت نا مفہوم تینا اصلی آ دروشم ء ِ گوہانے۔ دا ساڑی آ نوشت اٹی، (ہرادے تلار اٹ شینک کننگ انگ ء ِ) ہندا ردینک آتے ہلنگ نا کوشست کننگانے۔ خوانوک آتیان خواست ء ِ کہ اوفک کتاب ”قطب نا کنڈ آ“ ٹی شینک مروک پیش لوز ء ِ گوجالر و داڑکن ”تلار“ اٹ شینک مروک آ دا نوشت ء ِ پک تکر۔“ عامر فیاض)

…………

کسّہ نا متکنی انسان نا ودشت نا کچ متکن ء ِ، آدم و حوا نا ودی مننگ تون کسّہ ودشت اٹی بس۔ اِرا بندغ نا ہیت و گپ، اوفتا تینے آ گدرینگوک آ واقعہ غاک، حال و حوال نا دروشم اٹی اصل اٹ کسّہ نا اسہ سادہ ء ُ دروشم اس پاننگ مریرہ۔ نن تا تارمئی و اوندائیک کسہ نا سوب اس مننگ کیرہ۔ مست زمانہ غاتیٹی نن تا تارمئی نا بھیم ء ِ کم کننگ اٹی کسہ گو و کسہ غاتا اہمیت آن نمن مننگ مفک۔ اینو نا دا شوندار آ زمانہ ٹی ہم بندغ آک کسہ بننگ نا شوق ء ِ تخرہ، انتئے کہ کسہ بننگ اونا سرشت اٹی ء ِ، ایلو کنڈآ ہمو وڑک ہم برکت کرینو کہ خلقت اسہ جاگہ غا تولے کسہ خف تورے، بیدس حال حوال آن پین کس اسے تون مروک آ کسہ ء ِ بننگ نا تک سُر اٹی مرینہ، ولے کسہ گوک اینو ہم دنیا ٹی ساڑی ء ُ، شاید کہ قدیم زمانہ نا کسہ گو تیان زیات لائخ ہم اریر، بیرہ کسہ پاننگ نا دروشم اٹی بدلی بسنے، اینو کسہ گو کسہ غاتے داستان، ناول، ڈرامہ، افسانہ و پین دروشم آتے ٹی نوشتہ کننگ اٹی ء ِ۔ کسہ بنوک آک قاری یا خوانوک نا ہند ء ِ ہلکنو۔

براہوئی ادب اٹی کسہ افسانہ نا دروشم اٹی بھلو قد اس تخپک۔ براہوئی افسانہ ”مسافر“ نا پند آن ”قطب نا کنڈآ“ راہی روان ء ِ، پند خلنگ تے برجاء ِ، اومیت ء ِ کہ ”مسافر“ نا دا پند براہوئی افسانہ نا پند انا دروشم اٹی برجا سلو، عامرفیاض نا افسانہ نا کتاب ”قطب نا کنڈآ“ براہوئی افسانہ ٹی اسہ جوان ء ُ ودکی اسے۔ کسہ، داستان، ناول، ڈرامہ نا دروشم اٹی مرے یا افسانہ نا، ولے افسانہ نا، کسہ نا تینا اسہ چس اسے، جتا ء ُ تب اسے، جتا ء ُ فن اسے۔ ”دوشش“ افسانہ ء ِ خواننگ آن پد سما تمک کہ دانا اسہ سادہ ء ُ پلاٹ اسے، دا افسانہ ٹی براہوئی نا گڑاس خلقی ء ُ لوز جوان ء ُ وڑ اسے ٹی کپفنگانے، دا لوز آتے ٹی باہوٹی، نپاد، بُندر، بروک، گدان، گندار، پژدر، کُچک، غُر پین پین۔ داکان بیدس ”با نا خف تسکان ہننگ“ بجازی اسے دا منفی معنہ ٹی استعمال مریک، ولے افسانہ نگار دا بجازی ء ِ مثبت معنہ ٹی استعمال کرینے، دا افسانہ ٹی بلوچ ثقافت ء ِ اسہ جوان ء ُ دروشم اسے ٹی نشان تننگانے۔

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

گل خان نصیر و عبدالرحمن کرد انا عملی زند و شاعری ٹی ہم رنگی و اسٹی     2

واجہ لطیف الملک بادینی بلوچ

چیئرمین بلوچی پٹ و پول لبزانکی گل نوشکے بلوچستان

 

جولائی 1960ء انا ہفت انگا بلوچ آتا پاہو تننگ نا ویل نصیر و بابو ہڑتوم آتا است ء ِ سخت ہسون کرے۔

نصیر پاہک:

”پچے آ چلتن و ماران و شاشان

سراں جہل کرتگنت  سوگی لپاشان

پچے ماتی وتن چو سوگوارِنت

پچے چو دُہوت چو دنز و گبارِنت“

(نصیر، 2014ء، 933)

بابو ہندا ویل انا بابت دن پاہک:

”وخت آ بھرم نا دنا لٹنگا باغ نی پا

طوفان تون مس مقابل دنا چراغ نی پا

قربان دا وطن کن دا شام اٹی مرون نن

ظلم آتے ہم سہانن غم ء ِ ہم درون نن

(کرد، 1996ء، 73)

نصیر و بابو تینا راج انا قدر و رکھنگ تون اوار تینا راج ء ِ اینو نا آفاقی راستی ”علم“ انا اہمیت و ارزشت آن ہم پہہ و سرپند کیرہ۔

نصیر پاہک:

”بل ات اے میار آ کہ شمئے سوہتہ زمین آ

علم لازم انت یک پیم پہ مردین پہ جنین آ

وت گشتہ پیغمبر پہ وتی امت و دین آ

علم آ پہ برہ گرچہ ببیت دیرماں چین آ“

ّ(نصیر، 1971ء، 134)

دا رد اٹ بابو پاہک:

”جبل کوہسار آتیان بش مرون

اے مش تا تلار آتیان بش مرون

تینا ملگزار آتیان بش مرون

”جہالت“ نا غار آتیان بش مرون“

(کرد، 1996ء، 111)

گل خان نصیر و بابو عبدالرحمن کرد تاریخ اٹ ہچ گیرام مفسہ، ہڑتوم آتا شاعری نا روتہ و بنداو آک کلاسیکی روایت آتیٹی سخت اریر۔ ہندا وڑ کلاسیکیت و پوسکن انگا لبزانک گندار آنبار زیبدار خننگک۔ نصیر پنی انگا شے مرید تون تران کرسا پاہک:

بیا او مرید، بیا او مرید

بیا او مرید، دردانگین

بیا بیا کہ دیوانے کنوں

مولانگ و مستانگین

سوہتہ تر اِشک ء ِ زراب

مارا گھمان کرتہ کباب

تو ہانل ء ِ دردان زرئے

ما پہ وطن جانانگیں“

(نصیر، 2014ء، 261)

بابو عبدالرحمن کرد ؔ پنی آ شاعر ریکی نا شئیر ”اینو ننے دے دیگر ء ِ“ ء ِ تینا نظم اٹ دا ڈَول نازیفنگ کن اوار شاغانے:

”ورنا گچین ء ِ سبر ء ِ

طوفان اسے نا رہبر ء ِ

طوفان ہرادم سر مرے

ریکی نا شئیر است آ برے

اینو ننے دے دیگر ء ِ

پگہ نوا وار اس برے“

(کرد، 1996ء، 119)

ہمو شاعر لوز آتا وسیلہ اٹ ندارہ کشی و زباد آتے ایب کیب اٹ تالان کننگ کیک کہ اودے زبان و بیان نا زی آ عبور مرے، نوری نصیر خان نا سروکی ٹی بلوچ لشکر و گجراتی ارد انا مشہد نا جنگ انا مون پہ مون مننگ نا بابت نصیر نا ندارہ کشی نا کمال ء ِ ہُربو:

”ارے وخت سہب انا دے پاش کرینے

ولے اینو نظر تا بھاز خرین ء ِ

سلوک ء ُ صف تا صف قوم آتا غازیک

تمامی پر سلہہ ء ُ اسپ تازیک

بلوچ آتا ہُرک نی بادشاہ ء ِ

امر ترتیب تیک تینا سپاہ ء ِ

مشہدی نا ہُرک اینگ آن قطار ء ِ

حساب آن بے حساب ء ُ مور و مار ء ِ

ہرک داکان بلوچ آتا شہسوار آک

جوان مرد و دلیر و نامدار آک

ہلکر واگ آتے نریان تا جلہو ریز

کڑی تا زور اتون تسر تا مہمیز

زمین تا لوڑ بش مس آسمان تئے

کریسہ تارمہ او توما جہان تئے“

ّ(نصیر، 1981ء، 69)

بابو عبدالرحمن کرد ہم ندارہ کشی نا ازم آن جوان سرپند ء ِ:

”دامان و چلتن نا مش تا بلندی

دا بولان نا برخ آتا دستار بندی

سیاہ مستان ء ُ دافتا کوہان خلنگ

دا بڑز انگا ٹول آتتون خمب ہلنگ

دا پھل آتا خوشبو تہو تون اوار

دا مست انگا جمر تا کیرغ تہار آ

وطن نا کنا شیف و بڑز آ نظر شا

نی تالان پھل آتے دستی ٹی تر شا“

(کرد، 1996ء، 84)