بلوچ اس کنے دھکہ تس

”گودی گوہر ملک‘ ننا راج انا پنی آ دانشور و سیاسی‘ ادبی سرخیل ”میر گل نصیر“ نا مسڑ ءِ، او ودی مننگ آن پولیو نا ناجوڑی نا گواچی مرسا ہڑتوم آ نَت تیان شل ئس۔ ولے او ذہنی وڑ اٹ شَل الو، بلکن بھاز گچین ءُ گشاد اس تخاکہ۔ اونا باوہ ’گل خان نصیر‘ اودے علمی، ادبی، شعوری، فکری بود و گشاد تننگ نا خاطر کتاب و نوشت آتا پارہ غا رمائشت کرے۔ اودے اُراٹی ہنداخہ در خوانفے کہ ’گودی گوہر ملک‘ بیدس اسکول و مدرسہ خواننگ آن ہنداخہ درلائخ مس کہ تینٹ لکھنگ ءِ بنا کرے۔

گودی گیشتری بلوچی و اُردو ٹی لکھانے، دا وخت اسکان ننے اونا جند انا براہوئی نوشت دو بتنے، ولے او بلوچی ٹی بھاز گچین ءُ افسانہ لکھانے۔ ہرافک گیشتری بلوچ راج و خاص کر بلوچ زالبول نا خواری کَشی و بزگی نا بیانیہ و سرحال تون ساڑی ءُ۔ براہوئی زبان نا خوانوک آتے ’گوہر ملک‘ نا تخلیقی و نوشتئی کارکڑد آن واخب کاری کن ای اونا نوشت آتا براہوئی مٹ وبدل نا اسہ چرجوئی اس بنا کرینٹ، ہرافک قسط وار ہفتئی تلار اٹی شینک مرسا کرور: غمخوارحیات“

ننا گاڈی خرن‘ وسم انگا باغ و ملگزار آتا نیام اٹ شیشہ غانبار گروشک تروک آ شابیت آ سڑک اٹ ددینگ ئس۔

ای ڈیور آن سوج کریٹ: ”دا ہرا علاقہ ءِ؟“

”دا چاغئے ءِ“ او ورندی تس۔

”انت؟ دا ہمو ننا و نما خشکابہ غا‘ ریک وپٹ آتا چاغئے ءِ؟ ولے چاغئے نا سَند وسیم گلنگور آن ہلیس تا اوغانستان و ایران نا دَنگ اسکان تالان ءِ۔“

”دا ہراجاگہ ءِ؟“ ای اسیکا وا سوج کریٹ۔

”تیویٰ چاغئے ہنداوڑ اسہ ڈول آ خرن و آبات ءِ۔“ ڈیور پارے۔

”خداجان نا دن ءُ مہربانی اس داڑے ہراتم و امر مس؟“

ڈیور مخسا پار ے ”لمہ نی ہراڑے مسنس داخہ وخت؟ ہندن لگک نی حضرت نوح نا بلہ نا ڈول بھلو تغ اسے ٹی مسنس کہ نے دنیاٹی مروک آ بدلی تا ہچ ءُ چاہنداری اس اف۔

داغٹ ایٹم نا کرامات ءِ، ایٹم بمب نا“

اونا دا ہیت آن ای پین ہبکہ و حیران مسُٹ۔ ”نن بنگنن و خوانانن کہ ایٹم بمب بھاز گندہ ءُ گڑا سے، ہرا بیرہ بیرانی و تباہی اتیک۔ دُن کہ ایٹم بمب جاپان اٹ ناگاساکی و ہیروشیما ءِ اسہ ساہت اٹ بھس و بومبار کرے۔“

ڈیور ہچ پاتو…. و گاڈی مون مستی روان ئس۔ ڈالبندن، کونڈی تیویٰ چاغئے ریک آتا ڈاک اس مسکہ۔ کُننگ نا دیر نوشکے احمد وال آن ریل گاڈی نا ٹینکی تیٹ ایلو شار تیا سرمسکہ۔ مخلوق بھلو نہاد اس ترسا تین کن دیر بہا اٹ ہلککہ۔ غریب و بزگ آتا چنا تا دوٹی ڈبوک مسرہ، ہرافک کہ بہا ٹی دیر ہلنگ کتوسہ، گڑا اوفک ہندا ٹینکی تا رَند اٹ ددینگارہ و ٹینکی آن چٹوک آ دیر تے ڈَبو تیٹ مچ کریرہ۔

کونڈی نا مج انگا تہو تیٹ ژل و تہو انا خلکاری بندغ نا خن مون ءِ ٹھپی کریکہ۔ داڑے پنی ءِ کہ کونڈی نا تہوک ہلی سوار تا شلوار تے اَرّسا اوفتے ہُلی تیان شیف بٹینو….“

”ہندا کونڈی و چاغئے نا بارن آ ریک وپٹ آتا بارو اٹ چاہندار آک پارہ کہ دافتا شیف آن بھلو قدرتی ءُ مڈّی اس ساڑی ءِ، ہندا سوب آن دا ڈغار آن ہچ ءُ بوچ اس تِرک کپک۔“ ای پاریٹ۔

”ولے داسہ ہُر ریک و صحرا تے“ ڈیور پارے۔

ای ہبکہ ئسُٹ۔ جائی ہرانگ نگاہ شاغوسس خرنیک تالان ئسُر، ہرکنڈ قدرت نا ندارہ غاتیٹ چغین ئس۔ ہستین پھل و بوچ آتیٹ بیرفوک ئس۔ شابیت آ سفا انگا سڑک ہندن جوڑ ئس کہ نی پاسہ گاڈی ہننگ اف سلوک ءِ۔ ولے گاڈی بھاز تیزی ٹی ددینگ ئس۔ ہر پارہ غا میوہ دارآ درخت آتا باغ آک ئسُر۔ سوف، انگورآن ہلیس تا امب و کیلا، لیمبو، بادام، پستہ، انار، جوز آتا باغ آک ئسُر ۔

ای سوج کریٹ۔ ”ہر ملک و ہرعلاقہ نا میوہ غاک اسہ جاگہ اسہ مُدّاٹ دا امر؟“

”داہم ایٹم بمب نا کرامات ءِ۔“ ڈیور زو زو ورندی تس۔

پارک آتیٹ چناک گوازی کریرہ۔ اوفتا پاناد آ کماش و پیر انگاک تولوک خوش مجلس ئسُر۔ پھل آتا زباد ہر کنڈ آ تالان ئس۔ سڑک نا داپار ایپار اسکول، کالج، ہسپتال و کارخانہ غاتا بھلا بھلا ماڑیک جک آسمان ءِ دُروت ہلنگ ئسُر۔ ہندا کارخانہ غاتیٹ دا ڈغار آن پیشن مروک مڈّی‘ خیسن، چاندی، سنگ مرمر و ایلوخل تا سفائی و دافتیا ہر زِیل انا کاریم و چغین کاری مسکہ۔ اسکول آتیٹ ساڑی مار و مسڑ خوانندہ غاک تینا خواننگ اٹی مشغول ئسُر۔

ڈیور پارے ”آسراتی و جوان انگا کن خور تا سوب آن داڑے داسہ کس بیمار مفک، ہنداڑان ہسپتال آک خورک ءُ۔“

”ای نے آن انت اس کہ سوج کیوہ نی پاسہ دا ایٹم بمب نا کرامات ءِ…. مُدو تہو تے زیبدارکروک ہم ایٹم بمب ءِ مگہ؟ دابھلا بھلا ماڑیک داخس زوت امر جوڑ مَسُر بیرفنگار؟ ایہُن تو داڑے سرکار نا کاریمک بھاز کُنٹ و نزور مریرہ ؟“

ڈیور ٹاکو اس خلک پارے: ”نی عقل ءِ گوہانس…. نا گت وگمان اٹی ہم مفروکہ داکل ننا قوم پرست و وطن دوست انگا وزیرو اسمبلی تا باسک آتا کارکڑد ءِ۔ اوفک دا غٹ ماڑی تے ہمیڑے اسلام آباد نا گچین آ، پُدین آ مُد وجوان انگا خیال آتا فیکٹری تیٹ تولوک دافتے جوڑ کریرو داڑے ایٹمی پہلوان، بھلا بھلا کرین وگاڈی تیٹ ایسر سوگو ءُ میخ کریر تا۔“

”ولے داخس زوت؟“ ای گڑینگسا پاریٹ۔

”کُنوک آ بندغ آتے کن انت اس مشکل ءِ۔ نی اخس بھاز کنیس ہموخس زیات زوراور مریسہ و جوان کاریم کننگ کیسہ۔ دُن کہ مہالو نا بندغ آک متل کشانو پارینو۔ کنوک آ نا چُغ پزور مریک۔“

”داکل کننگ نا طاغت ءِ۔ خنسہ کہ داسہ نئے سڑدار، نئے نواب، نئے وزیر، نئے خان بلکن ہراسٹ ہندا رُم اٹی اختہ ءِ کہ ای اخس زیات کنیو، و زوراور مریوکہ بلوچستان نا مخلوق کن جوانیکا کاریم کیو۔“ ڈیور پاننگ ئس۔

گاڈی شابیت آ سڑک اٹ اسہ وڑ ددینگ انگ ئس۔

دیر تا جوک وہارہ۔ ہراتسکان نگاہ شاغوسس ہرکنُڈ گل وگلزار ئس، کشت وکشار تالان ئسُر۔ خولم، زُرت، کڑب، ماش، ریزہ، سا، برنج آن ہلیس تا کوٹغ وگلو اسکان او ہرا فصل ئس کہ داڑے خننگتوکہ….

داکل امر….؟

”امر وا انت اسے….؟“ ڈیور کنے خار اٹ پارے۔ ”نی کور اُس خنپیسہ؟ کہ داخس بھاز گڑینگوک ءُ سوج کیسہ۔ ہڑدے اخبار خوانپیسہ مگہ کہ ضلع چاغئے ٹی کشت وکشاری آ انقلاب بسنے۔ ہندادے تو پارہ کشاری انقلاب۔“

”خداکنے کور کپ۔ کور مریر کنا ملک انا دشمن و بدخواک۔“

ای ہُرے اسکان ڈیور تون ہیت کتوٹ۔ او ہم غبرینگوک ئس، ای ہم زرس پریفیٹ تینے…. ولے کنے چپی ساچتوکہ۔ اسیکا وا سوج کریٹ۔

”داخس بھاز دیر ہراکان بریک؟“

ڈیور تینا خن تے کنے آ کشسا ترند ترند پارے ”راسکوہ آن۔“

”راسکوہ تو ہُشنگا بُن ہلک ہِس مس۔“ ای پاریٹ

ڈیور زرس تینے بریبر کرسا پارے ”راسکوہ مگہ کوہِ طور ءِ کہ ہُشنگا ہس مس۔ راسکوہ دے و توبے آنبار داسہ تیویٰ جہان اٹ روشنا مسنے۔ داسہ راسکوہ آن ہنین آ دیر تا چشمہ غاک وہنگ ءُ۔ داسہ تو راسکوہ ٹی کارخانہ جوڑ مسنے، اوڑے دا ہنین آ دیر تے بوتل تیٹ پُر کرسا ایلو شار و ملک آتیا سرکار بہا کننگ ءِ۔ ہرکس کہ دانا دیرتے کنیک او ہچ ءُ ناجوڑی سے نا گواچی مفک۔ داملک انا وزیراعظم صاحب ہندا دیر تیان امریکہ نا صدر کن ٹیکی ہم درے۔ دا ٹیکی آن پارہ کہ صدر کلنٹن بھاز خوش مس ننے آ بیٹ انگا تینا کل وام تے بشخا۔“

”ہچ خبر اف کہ راسکوہ نا دامان اٹ آباد خاران و ڈالبندن نا خلق آتا، اوفتا کشت وکشار تا انت حالیت ءِ، اوڑے دیر ارے یا اف؟“

”ہچ سوج کپہ۔ اوجاگہ نا انگور، انار، ماش، پیماز غٹ دنیا ٹی بہا مننگ ءُ۔ اسہ دریاب اس راسکوہ آن سر ہلیک و تیویٰ خاران ءِ آباد کیک۔ خاران داسہ اول نا خاران اف، اوفتا دوک داسہ ڈغار اٹی وخنک تا است آتے ٹی ءُ۔ داسہ خاران واجہ نا ملک ہم گل و گلزار ءِ۔ اوڑے محل و ماڑی تے خنوس تو ہبکہ مروس۔“

”جاندم اٹی کاہے راسکوہ اگہ او ہُشنگا تو ایلو گڑاک بھاز جوان مَسُر داسہ۔“

داہیت انا بننگ تون ڈیور کنے زیٹ ہُرا ولے ہچ پاتو۔

گاڈی ٹی پین بندغ ہم سوار ئسُر۔ ولے کنے آن بیدس پین کس سوج کتوکہ کل چُپ ہڑوپ شاغاسر۔

”نی خَر کپیس تواسہ پین ہیت اس سوج کیو نے آن؟“

ڈیور نا خرین آ مون آ بشخندہ اس تالان مس۔

”دافک غوری پنی ءُ میزائل اس مکران نا سمندر اٹی چغل تسوسُر اونا بھرم امر مس؟“

کنا داسوج آن ڈیور بھاز خوش مرسا پارے۔

”اڑے ہاں….! اونا تو اسُل سوج ءِ کپہ۔ مکران خوشی و شادکامی نا دھول دمامہ غاتیٹ چاپ و ناچ کننگ ءِ۔ اوڑے داسہ گوادر نا سمندر نا مچیک تینٹ دیر آن بڑز بریرہ پارہ ببو ننے ہلبو۔ ہندی آ مچی ہلوک آ میدآک داسہ مچی ہلنگ آن دم درینگانو۔ داسہ اوفک امریکئی وایلو ڈنی ملک آتا باتی تے پاننگ ءُ کہ نم ببو تین کن مچی ہلبو۔ انتئے کہ ایڑے مچی اف۔

”میرانی ڈیم ءِ خنس تو اونا مون اٹ تربیلا ڈیم ہچ اس اف۔ نی گڑتی کپہ، لمہ! مکران داکان زیات خرن، پُر بھرم و آباد ءِ۔ دے اس نے مکران نا سیل آ ہم دیوہ۔“

”کنا اُست کیچ و شارَک نا دیار کن بھاز خلیک کہ دافتے اسیکا وا خنو، انتئے کہ او کنا لمہ نا دیار ءِ۔ ولے دا پیری ٹی داسہ ای ہراکان بس آتیٹ دھکہ کُننگ کیوہ۔“

ڈیور کنا بیوسی آ نگاہ اس شاغسا پارے ”اوبیوس داسہ مکران کن بلٹ ٹرین کاہک۔“

”اﺅ؟“ ای وا ہبکہ مَسُٹ و خوشی آن چیڑتاٹ۔ غٹ سواریک کاٹم ءِ جک کرسا کنا پارہ غان ہُننگ ئسُر کہ دادے انت مس دیچا کہ گنوک مس؟

”کنے یات ءِ اسہ وخت س چنکی ٹی ای تینا لمہ باوہ تون اوار مکران کن ہننگ ئسُٹ تو اوڑے مَش تیا پہین ءُ چشخ کشوک خناٹ گڑا باوہ ءِ سوج کریٹ کہ دافتے انت اکن چیدہ کرینو۔ باوہ پارے کہ فرنگیک ہنداکان ریل انا کسر ءِ مکران کن دیرہ۔ گڑا کنا لمہ بھاز خوش مس کہ بروک آ دے تیٹ دا بس آتا خواری آن بچنہ و ریل اٹ کانہ برینہ۔ ولے فرنگیک ہنار وپاکستان جوڑ مس۔ ریل مکران کن ہنتو۔ داسہ نن تینٹ واک داراُن۔ نن کس انا ایتاجی ءِ کپنہ، تینٹ کالخوا اُن دکے“ ڈیور شئیر اس مُن مننگ ئس۔

”اختیار داری ہندادے پارہ کہ ننا راہشونک ہرا وڑ اٹ الس نا آسراتی وشونداری کن کاریم کننگ ءُ۔ امر امر ءُ گاڈی تیٹ سوار ءُ۔ امر انگا ماڑی تیٹ رہینگرہ۔“ ڈیور خوشی وگَمر اٹ پارے۔

”اینو اگہ ہمو متکن آ راہشونک زندہ مروسُر و دا پوسکن آ راہشون تا کارکڑد ءِ خنوسُر تو خوشی آن بال کریرہ کہ بلوچستان امر آباد ءِ۔“

”اﺅ ای تو پاوہ جوان مس ہمو مہالو نا راہشونک کسکُر۔ بیدس جیل وزندان اٹی تولنگ و سرکار نا ڈال آتے چٹنگ آن اوفتے انت مِش لیڈری اس بسکہ۔ مخلوق ءِ تو یلہ کر اوفتا جند انا چناک بینگنی آن کہنگ ئسُر۔ اوفتیان تو اسٹ ءِ ای جوان چاوہ۔ برک نے اونا اُراءِ ہم نشان ایتو۔“

دُن پارسا اوگاڈی ءِ خرسی تیان ہڑسا۔ و گاڈی ءِ دَڑوک ءُ اُراسے نا کپی تا گور آ سلیفے۔ ہرامِش تیان جوڑ مروک کچہ ءُ اُرا اس ئس، داسہ دڑاسس….

”دا اُرا ءِ خنسہ داہم اسہ متکن ءُ لیڈراس ئس، ہراکہ شاعری ہم کریکہ داہمو نا اُرا ءِ۔“

اُرا انت داسہ تو کپی اس ئس، ہراکہ بھاز انگا پر و آبادی تیان شیف ڈغار اٹی ہناسس۔ کھڑکی درگہ غاک پنوک خورہ خلوک ئسُر۔ برانڈہ ٹی تے چلغتو و منگی تا کتام آک ئسر۔ ہرافتا سوب آن اوکان تدنگ نا کس ءِ حاجت ہم الو۔ او اُرا نا داپار ایپار پین اُرا ئسُر ہرافک داڑان زرس جوان ئسُر۔

”دا شاعر و لیڈر نا کس اولیاد یا وارث اس ارے؟“ای سوج کریٹ۔

او پیشانی ءِ تینا کرنچ کرسا پارے ”کنے انت خبر؟ دا بندغ پاریکہ۔ ’کل بلوچ آک کنا چناک ءُ، بلوچ راج کنا وارث ءِ۔‘ ای انت اکن دانا وارث مریو کنا دماغ خراب ءِ مگہ؟ دا نن کن ہرا آسمان آن استار شیف کریسس۔ انت جک خلکوسس۔ بلکن ہندا بندغ ننے ننا راج ءِ پورا جہان اٹ ٹِک و رسوا کریسس دا پاریکہ ’بلوچ تیر اسے، بلو چ زار اسے، بلوچ گروک اسے، بلوچ شمبلاخ اسے، تیرونک اسے، لمبہ اسے، بلوچ طوفان اسے، ہرکس اس ننا سند وسیم آتا پارہ غا ہُرا اونا خن تے کشنہ۔‘ او دن ءُ ہچ ءُ شئیر اس پاتو کہ بلوچ بلبل اسے، بلوچ سنگ مرمر نا ماڑی اسے۔ بلوچ فائیو اسٹار ہوٹل اسے، بلوچ خیسن نا تاج اسے یا بے بہا ءُ خل اسے۔“

”نی بلوچ اسے اُس؟“

”آن ای بلوچ اسے اُٹ۔“ اومون ءِ تینا مُٹ کرسا خرین ءُ ورندی اس تس۔

ای کرار کرار گاڈی نا درگہ ءِ ملاٹ وپاریٹ ”کنے ہنداڑے دڑف۔“

”لمہ نی گنوک اُس انت اکن داڑے دا ویرانہ ٹی دڑنگسہ ہرانگ کاسہ؟“

”ای ہندا تموک آ اُرا و کپّی نا گودی اُٹ‘ دا کنا باوہ نا اُرا ءِ….“

ای ہنداخس پاریسُٹ کہ ہمو ڈیور کنے ہڑتوم آ دو تیٹ دودَست کرسا ہندن زورآن دھکہ تس کہ ای بُسرو ہلکُٹ کنا بوز مِش تیٹ ہنا….

ای ترندآن چِرکاو کریٹ

”ابوئے کسکُٹ۔“

کنا دا چِرکاو آن کنا ایڑھ انا مسڑ حوران تغ آن سما کرے و بس کنے سوج کرے ”تاتو نے انت مس؟“

ای پاریٹ ”خاچ کنے ہچ متنے۔ ای اسہ ہنین و خرین ءُ تغ اس خناٹ….“

٭٭

ہفتئی تلار

06-12 June 2020

تاک، 22

پنہ : 08, 05