اسلام اٹ اولی الامر انا تابعداری

دا دے تیٹی فتنہ خروج نا بابت اٹ علمی و سیاسی حلقہ غاتیٹی اسہ تفصیلی ءُ ہیت و گپ اس برجاء ۔ کنا خیال اٹ اسلام اسہ ہندنو دین اسے ہرا بیرہ عبادت آتیا و ہند اسہ بندغ نا اصلاح اسکان محدود اف، بلکہ دا اجتماعی زند اکن ہم صاف ءُ اصول فراوان کیک۔ دا اصول آتیٹی امن، عدل، قانون نا پاسداری، مشاورت، انسانی جان نا رکھ و معاشرتی سوگوی بنداوی اہمیت تخرہ۔ ہندا سوب ءِ کہ قرآن کریم و سنتِ نبویؐ ٹی مسلمانتے اجتماعی نظم ءِ برقرار تخنگ، جھیڑہ غاتے پُرامن وڑ اٹ ایسر کننگ و فتنہ و فساد آن بچنگ نا پنت تسنے۔ ہندا تناظر اٹ “خروج” یعنی ساڑی آ ریاستی اقتدار نا خلاف سلہہ بند بغاوت نا جھیڑہ اسلامی فقہ ٹی صدیوں آن ہیت و گپ نا سرحال مسنے۔ کلاسیکی فقہی روایت اٹ دا سرحال آ تفصیلی بحث ساڑی ءِ، ہراٹی گیشتر اہل علم آک دا ہیت آ زور شاغانو کہ ہندنو گام ہرفنگ آن بچنگے ہرا معاشرہ ٹی خانہ جنگی، خونریزی و تباہی نا سوب مریر۔

قرآن کریم نا فرمان ءِ: “اے ایمان والو! اللہ نا تابعداری ءِ کنبو اور رسولؐ نا تابعداری ءِ کنبو اور ہرا پین ہندن مریرے ہرا نمے ٹی صاحبِ امر (حکمران) مریر، ولدا اگر نمے ٹی کسے ہیت اسے آ اختلاف مرے تو اودے اللہ و رسولؐ نا پارہ غا بریک (یعنی قرآن و سنت اٹ ہورے)، اگر نم اللہ و آخرت نا دے آ ایمان تخرے” (النساء: 59)۔ مفسرین آک دا آیت نا تشریح کرسا نوشتہ کرینو کہ اسلامی معاشرہ ٹی نظم و ضبط و اجتماعی سوگوی کن جاءز ریاستی اقتدار نا تابعداری المی ءِ۔ البتہ دا تابعداری مدام اللہ و اونا رسولؐ نا تعلیمات نا ماتحت مریک۔ ہندا آیت جھیڑہ نا ایسر نا وڑ ءِ ہم پاءک کہ فیصلہ غاک جوش، زور یا بد امنی نا بنداو آ اف بلکہ شریعت، عدل و قانون نا روشناءی ٹی مریر۔

قرآن مجید اٹ باز آ ہند آتیا فساد آن بچنگ نا پنت تسنے۔ اللہ تعالیٰ فرماءک “مڈی (زمین) آ فساد شاغپو، بے شک اللہ فساد کروک آتیا مہر کپک”۔ ہندن فرما نا “فتنہ قتل آن ہم زیات بھلو وبال اسے”۔ مفسرین نا نزدیک دا آیت آتا بنداوی مسخت دا دے کہ ہندنو چاگڑد اس ودی کننگ الیپو ہراٹی معاشرہ نا امن، جان، مال و اجتماعی نظام خطرہ ٹی تمے۔

احادیثِ نبویؐ ٹی ہم امت نا اتحاد و نظمِ اجتماعی نا رکھ آ خاص زور شاغنگانے۔ صحیح بخاری ٹی روایت ءِ کہ رسول اللہؐ فرما نا: “ہرا بندغ جماعت آن اسہ بالشت ہم جتا مس و ہندا حالیت اٹ کسک، او جاہلیت نا مرگ کسک”۔ عالم دین آک دا حدیث نا تشریح کرسا پانو کہ مسلمانتے ہندنو ہر گام آن بچنگ المی ءِ ہرا امت نا سیوتی ءِ ختم کے و اجتماعی وحدت ءِ نسخان رسیفے۔

اسلامی فقہ ٹی خروج نا جھیڑہ آ چار آ پنی آ فقہی مکاتب و بھلا محدثین و فقہاء غاک تفصیلی بحث کرینو۔ اگرچہ گنوک آ فقہی ہیت آتیٹی پرک ساڑی ءِ، ولے اکثریت دا ہیت آ زور شاغانو کہ سلہہ بند بغاوت ہندا وخت اختیار کننگپ ہرا وخت دا گمان مرے کہ داڑان معاشرہ ءِ زیات نسخان رسینگ نا ڈر مرے۔ فقہِ اسلامی نا اسہ پنی ءُ اصول اسے کہ “بھلا فساد آن بچنگ کن چنکا نسخان ءِ برداشت کننگک”۔ ہندا اصول نا بنداو آ باز آ عالم آک اجتماعی امن ءِ بھاز اہمیت تسنو۔

شیخ الاسلام ابن تیمیہ نا پن دا بحث اٹ کل آن زیات ہلنگک۔ افسوس نا ہیت دا دے کہ اونا باز آ ہیت آتیا سیاق و سباق آن پیشن پیش کننگک۔ اونا باز آ کتاب آتیٹی دا ہیت صاف ملیک کہ او معاشرتی انتشار و خانہ جنگی ءِ امت کن باز نسخان دہ گوندانے۔ امام نووی، ہرا حدیث و فقہ نا بھلو شارح اسے، او ہم مسلم نا شرح ٹی نوشتہ کرے کہ ہرا وخت سلہہ بند بغاوت آن خونریزی و بھلو فساد اس ودی مننگ نا خطرہ مرے تو ہندنو گام آتیٹی بچنگ المی ءِ۔ ہندن امام غزالی ہم تینا کتاب آتیٹی صاف کرے کہ شریعت نا بنداوی مسخت آتیٹی جان، مال، دین، عقل و نسل نا رکھ شامل ءِ اور ہر او گام ہرا دا مسخت آتیا بھلو نسخان رسیفے، اوڑان بچنگ المی ءِ۔ اسلامی تاریخ ہم پاءک کہ عالم دین آک مدام حکمرانتے عدل، دیانت، السی خدمت و اللہ نا مون اٹ جواب دہی نا پنت تسنو۔

قرآن ہر حال اٹ عدل نا حکم تریک۔ جدید ریاست آتیٹی آءین، پارلیمنٹ، عدالت، آزاد صحافت، پُرامن برام، السی نماءندگی و قانونی وڑ اٹ جھیڑہ غاتے ایسر کننگ نا کسر آک ساڑی ءُ۔ باز آ محققین دا ہیت آ زور شاغانو کہ ہراڑے قانونی و آءینی کسر آک ساڑی مریر، ہموڑے اصلاح کن ہندا کسر آتیا ہننگ گچین و شریعت نا مسخت آتیا برابری کیک۔ اختلافِ راءے جمہوری معاشرہ غاتا فطری بشخ اسے، ولے اختلاف ءِ بد امنی ٹی بدل کننگ معاشرہ کن نسخان دہ مریک۔

اینو نا دنیا ٹی دہشت گردی، انتہا پسندی و سلہہ بند بد امنی مسلمان و غیر مسلم کل معاشرہ غاتے بھلو نسخان رسیفینے۔ ہزار آ بے گناہ جانک ضاءع مسو، معیشتک نزور مسو، و تعلیم و جان جوڑی نا بشخ آتیٹی نسخان مس۔ ہندنو حالیت اٹ پُرامن چاگڑد ودی کننگ اسلامی تعلیمات نا اسہ بھلو بشخ اسے۔ قرآن کریم پاءک کہ “ہرا بندغ اسہ بے گناہ انسان اسے قتل کرے، گوا کہ او پورو انسانیت ءِ قتل کرے”۔ ہندا اصول ننے دا نتیجہ اسکان سر کیک کہ ہر او کسر ہراڑان بے گناہ انسان تا جانک خطرہ ٹی تمیر، او اجتماعی مفاد نا برخلاف گوندنگ مریک۔

اسلام نا اصل دعوت امن، عدل، حکمت، صبر، خیر خواہی و اصلاح نا دعوت ءِ۔ قرآن و سنت و اسلامی فقہی روایت نا پورو مطالعہ دا سبق تریک کہ معاشرہ نا بہتری، انسانی جان نا رکھ، اجتماعی انتظام و انصاف نا قیام ءِ مدام اولیت تننگ مرے۔ جھیڑہ غاک ہر معاشرہ ٹی ودی مریرہ، ولے اوفتا ایسر علم، حکمت، مشاورت، انصاف و قانونی کسر آتیان کشنگ ہی او کسر ءِ ہرا اسلامی تعلیمات نا مسخت آتیا برابری کیک۔ ہندا او وڑ ءِ ہرا معاشرہ غاتے انتشار آن بچک، سوگوی ءِ مضبوط کیک و اجتماعی شونداری نا کسر ءِ پک کیک۔

èèèèè